Elektropedia – This heritage is elektronic.

Wanneer we denken aan het Vlaamse muziekleven dat tot ver buiten haar grenzen een diepgaande invloed op de Europese muziekgeschiedenis had, denken we maar al te vaak spontaan aan de polyfone vocale muziek van de Franco-Vlaamse school.  Zelfs de meest bescheiden landgenoot zal het daar terecht mee eens zijn.  Hoewel het laatste woord over het klassieke, Vlaams muzikaal erfgoed nog lang niet gezegd is en de noden hieromtrent groot zijn, hebben we het in dit artikel over een zeer onbekend en misschien ook wel onbemind stuk van ons muzikaal verleden. Minder bekend is het feit dat er ook wat betreft de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw, weinig reden tot bescheidenheid is. Dit toch als het op diepgaande beïnvloeding van de Europese muziek en internationale uistraling aankomt. In het ontkiemen en bloeien van de elektronische muziek speelde België naast - maar niet minder dan - Duistland, een creatieve en dominerende rol. Ontstaan in kleine kringen, werd de elektronische muziek in de jaren tachtig voor zeer grote groepen mensen wereldwijd al snel het zenit van hun muziekbeleving.  Maar wat met het muzikale erfgoed van dit genre, deze historie, deze muziekbeweging?

Resonant sprak met Ben Van Alboom (journalist en onder meer presentator van het Studio Brussel programma Switch), de editor-in-chief van Elektropedia, een project dat het erfgoed van de Belgische elektronische muziek, nachtleven en club-scene van de ondergang probeert te redden. 

Een beknopte geschiedenis

Het verhaal van de (Belgische) elektronische muziek laat men meestal in de vroege jaren tachtig beginnen, op het moment dat Belgische artiesten in onmiddellijke navolging van Duistland een heel andere soort muziek produceren dan men in Europa gewend was. Telex is daarin de eerste (met een knipoog naar het Duitse Kraftwerk) in een lange lijn artiesten die de basis en inspiratie vormen voor velen na hen.

De invloed van een groep als Front 242 valt moeilijk te onderschatten.  Doorheen de jaren tachtig bouwen ze gestaag aan een genre dat later Electronic Body Music (EBM) zal genoemd worden.  EBM, een term die de groep zelf bedacht, zou uitgroeien tot een genre dat de dag van vandaag honderden groepen verenigt en wereldwijd duizenden fans telt.  Het Belgische label R&S records lanceert artiesten van wereldformaat als Aphex Twin. Groepen als The Neon Judgement, The Klinik, Absolute Body Control en manusje van alles Luc Van Acker (Arbeidt Adelt, Ministry, The Revolting Cocks) maken in de jaren tachtig zulke vooruitstrevende muziek dat men ze nu nog met gisteren uitgebrachte muziek kan verwarren.  Aan valorisatie van dit stukje muziekgeschiedenis geen gebrek: voorvermelde groepen hebben de tand des tijds doorstaan; ofwel treden ze vandaag nog altijd voor uitverkochte zalen op ofwel worden ze gedraaid door de grote, internationale DJ’s. Qua grensoverschrijdende invloed is het voorlopig laatste grote Belgische wapenfeit de opkomst van de New Beat, een vernieuwend elektronisch genre, geboren in de Destelbergse club Boccaccio.  Ditmaal geeft België de toon aan en volgt eerst Duitsland en daarna Europa en de Verenigde Staten.  Groepen als The Confetti’s, Snap! en Technotronic staan in elke beschrijving van dit genre steevast onder de rubriek ‘ontstaan’. 

Al deze groepen hebben de elektronische muziek in haar jonge dagen vorm gegeven met de bijbehorende internationale bekendheid tot gevolg. Vaak wordt verondersteld dat in de lichte muziek vooral rockgroepen als dEUS aanspraak kunnen maken op veel faam en invloed, maar deze aanspraak verschrompelt na een vergelijking met de Belgische elektronische muziek en scène.

Deze muzikale evoluties kwamen eerder ondanks de steun van radio’s en festivals tot stand.  Het zou tot de late jaren negentig duren vooraleer radiozenders als Studio Brussel of de grote zomerfestivals het bestaan van elektronische muziek zouden erkennen.  Machines bleken alsnog een ziel te kunnen bezitten.  Een zelfde misprijzen was er voor de grote muzikale evolutie in de jaren negentig.  Hierin neemt België opnieuw het voortouw. Ditmaal ging het niet om groepen of genres,  niet om de creatie van muziek maar om de muziekbeleving: het nachtleven van clubs, discotheken en naar verloop van tijd grootschalige, meerdaagse evenementen. Moraalridders begonnen een kruistocht tegen clubs en pleitten zelfs voor een avondklok om het uitgaansleven van jongeren in de kiem te smoren. Net zoals muziek, is het diaboliseren van de muziek van één generatie door de vorige, een constante in de cultuur. Pas recentelijk rapporteren journalisten over meer dan enkel het druggebruik maar gaat het over waar het voor de grote meerderheid van de liefhebbers altijd al om draaide: de muziek. 

Onder druk van dit vaak heftig maatschappelijk protest zijn ettelijke clubs, waaronder de hoger vermelde pionier Boccaccio, bezweken en werden ze gedwongen de deuren te sluiten.  Voor dit gebeurde zouden ze echter de beleving van elektronische muziek diepgaand stimuleren en veranderen.  Doorheen de jaren tachtig tot diep in de jaren negentig, reisde men tijdens het weekend in grote getale van Spanje, Frankrijk of Italië naar België om hier de nacht op een dansvloer te spenderen.  De elektronische muziek kwam geprofessionaliseerd uit de jaren tachtig en telde nu talrijke labels; de apparatuur werd meer gesofisticeerd en internationale DJ’s werden de ceremoniemeesters van bloeiende muzikale subcultuur.  Nieuwe elektronische muziek werd eerst in België gespeeld vooraleer het elders doorbrak, als er in het buitenland al een plek was waar deze muziek gespeeld werd. Muziek werd ter plaatste ‘gemixt’, opgenomen op audiocassettes en na een nacht feesten verkocht aan de bezoekers.  DJ’s hielden de namen van de gespeelde platen angstvallig geheim voor hun concurrenten en overplakten het label van hun vinyl met blanco labels, de zogenaamde white-label records. Dit brengt nu uiteraard zware problemen met zich mee wanneer met dit erfgoed ter beschikking wil stellen; de auteursrechten van een white-label record zijn immers zeer moeilijk te achterhalen.

Elektropedia

White-label records en talloze anonieme audiocassettes zijn maar enkele van de uitdagingen waarmee Ben Van Alboom, de vaste medewerkers en de ongeveer 150 vrijwilligers van Elektropedia mee geconfronteerd worden. De aanzet en de financiering komen van energiedrankenproducent Red Bull. Zij hadden het idee van een tentoonstelling rond de geschiedenis van de Belgische elektronische muziek voorgesteld, wat evolueerde over een idee van een online tentoonstelling naar een online encyclopedie met beeld, tekst en geluid.  Red Bull doet daarmee zijn reputatie binnen deze wereld niets dan goed maar komt inhoudelijk niet tussenbeide.  Essentieel was dat de encyclopedie mee opgebouwd zou worden door de muziekliefhebbers zelf en chronologisch van de vroege jaren tachtig tot vandaag zou lopen.  De encyclopedie omvat ondertussen zowel evenementen die in 1988 plaatsvonden, als evenementen die je volgende week kan bezoeken.  Dit maakt het voor liefhebbers de moeite om de site regelmatig te bezoeken; een handig lokmiddel. 

Het team van Elektropedia bezocht alle hoeken van het koninkrijk op zoek naar de archieven van clubs en artiesten.  Sommige clubs zoals het Gentse Culture Club hoorden het donderen in Keulen bij het horen van de term ‘archief’, anderen als Café d’Anvers hadden een uitgebreid en verzorgd archief. Het team werd uiteraard nauwkeurig samengesteld en maakte gebruik van haar uitgebreid netwerk binnen de elektronische scène om oproepen te lanceren naar private collecties en organiseerde evenementen als This Street is Elektronic (een Gents straatfeest ter ere van 30 jaar Belgische elektronische muziek) om het project bekendheid te geven.  Ook een reeks televisieprogramma’s over de geschiedenis van de Belgische elektronische muziek op TMF gaf het project een onverhoopt grote populariteit.  De hoeveelheid ingezonden materiaal is zo groot dat vrijwilligers hun handen vol hebben met de ‘inventarisatie’ en digitalisering van het materiaal.  In eerste instantie voert vooral het team van Elektropedia het tekst- en beeldmateriaal toe om een solide basis aan gegevens te hebben (alle plaatsen, artiesten, labels, evenementen en personen).

Verloren geachte platenhoezen, opnames, flyers, foto’s, krantenartikels en affiches hebben op die manier opnieuw daglicht gezien en werden gedigitaliseerd. In een later stadium zullen vooral liefhebbers zelf materiaal kunnen toevoegen, dat dan automatisch zal gelinkt worden aan de bestaande gegevens zodat men onmiddellijk de juiste verbanden en context kan achterhalen. Men maakt geen onderscheid tussen collecties en archieven; de methode heeft daarentegen het voordeel dat alle gegevens onmiddellijk gelinkt zijn met gerelateerde gegevens.  Ook qua volledigheid staat men vrij ver: gemiddeld heeft men ongeveer 85% van de informatie over de clubs en artiesten.

Elektropedia is dus nog vooral een work in progress waarvan men tegen juni 2010 verwacht dat het goed en wel op poten staat.  Vandaag is de hoeveelheid informatie op de website echter al indrukwekkend en bezoeken meer dan 12000 mensen per maand de website. De Belgische Elektronische scène bewoog en beweegt zich nog steeds in een relatief klein land met een zeer kritisch publiek, dat met argusogen alle informatie bekijkt en kan corrigeren. Gebruikers kunnen nu al in beperkte mate meebouwen aan de website, al wordt er wel op gelet dat teksten geen promotiemateriaal voor artiesten worden maar zo objectief mogelijke beschrijvingen blijven.  Nadat gebruikers inhoud hebben toevoegen zal pas echt duidelijk worden waar de gaten in het erfgoed zitten zodat men er dan gericht op zoek naar kan gaan.  Vooral om meer geluidsmateriaal aan te brengen op de website moeten nog enkele woorden over auteursrechten uitgewisseld worden. 

Voor het Elektro, House, Techno, New Beat en Electronic Body Music verleden van ons klein maar invloedrijk landje kan u hier terecht. 

Gertjan Debie