De negentiende-eeuwse muziekcollectie van het Aartsbisschoppelijk archief in Mechelen

Het archief van de Mechelse Sint-Romboutskathedraal bevat naast een collectie liturgica ook een rijke achttiende- en negentiende-eeuwse muziekverzameling, bewaard in het Aartsbisschoppelijk Archief te Mechelen. De inventarisatie van deze onbekende verzamelingen werd uitgevoerd met een projectsubsidie van de Vlaamse Overheid en is intussen afgerond. Tijd voor een terugblik op de negentiende-eeuwse collectie.

De negentiende-eeuwse muziekcollectie omvat 122 bundels in handschrift (49) en druk (73) en bestaat voornamelijk uit religieuze meerstemmige composities. In de muziekverzameling bevinden zich zowel afzonderlijke werken (‘Einzelwerke’) als convoluten en collecties. Invoer in de RISM van zowel de afzonderlijke werken als de verschillende delen van de collecties en convoluten leverde een totaal van 950 nummers op.

Duitstalige componisten hebben het overwicht, met namen als Michael Haller (1840-1915), Franz Schöpf (1836-1915), Karl Kempter (1819-1871) en Michael Haydn (1737-1806). Daarnaast zijn ook belangrijke lokale meesters vergetenwoordigd, zoals Frans Verswijvel (werkzaam ca. 1848-1867), Oscar Depuydt (1858-1925), Edgard Tinel (1854-1912) en Léon de Burbure (1812-1889). De handgeschreven convoluten en verzamelwerken kunnen grotendeels aan Frans Verswijvel toegekend worden. Frans Verswijvel was vermoedelijk vanaf 1848 tot minstens 1867 als muzikant aan de kathedraal verbonden. Binnen deze functie gaf hij ook les aan de koorzangers en voorzag hij de kathedraal hoogstwaarschijnlijk van geschikte muziek. De meerderheid van de handgeschreven partijen binnen de collectie zijn dan ook afschriften van Verswijvel’s hand. Daarnaast componeerde hij ook zelf een aantal werken voor de kerkdiensten.

De muziekverzameling bestaat uit werken tussen 1840 en 1925 geschreven. De collectie is grotendeels negentiende-eeuws maar bevat daarnaast ook enkele twintigste-eeuwse werken. Deze laatste werden vaak gecomponeerd door lokale componisten. Een groot deel van de muziek sluit aan bij het romantisch cecilianisme. De werken zijn geschreven voor een kleinere bezetting (vaak twee- of vierstemmig met eventueel strijkers en orgelbegeleiding) of voor groot ensemble (vocale soli, strijkers, uitgebreide blazersgroep, pauken en orgel). De composities zijn uitsluitend religieus van aard, namelijk missen of afzonderlijke misdelen en motetten op diverse Latijnse teksten.

Naast de gebruikelijke moderne muzieknotatie, bevat de muziekverzameling ook twee collecties in cijfernotatie. Het betreft zowel één druk als één handgeschreven convoluut waarvan nagenoeg alle composities ook in druk en in moderne muzieknotatie verspreid doorheen de collectie aanwezig zijn. Ook hier werden de afschriften opgetekend door Frans Verswijvel.

Dankzij de inventarisatie van deze onbekende collectie in de RISM (Répertoire International des Sources Musicales), maken de werken nu deel uit van het internationale muzikale erfgoed. De archivistische ontsluiting van de collectie mikt enerzijds op een gespecialiseerd publiek van musicologen en kerkhistorici, zowel binnen als buiten Vlaanderen. Anderzijds is het ook de bedoeling er een geïnteresseerd publiek van muziekliefhebbers kennis mee te laten maken. Naar aanleiding van 450 jaar Aartsbisdom Mechelen plant het Festival van Vlaanderen in 2009 een concertreeks met als thema ‘het muziekleven in de Sint-Romboutskathedraal van de zestiende tot de negentie de eeuw. Zo wil het Festival bijdragen aan de valorisatie van deze tot nog toe onbekende muziekcollectie.