Zoektocht naar muzikaal erfgoed in de Vlaamse en Brusselse rijksarchieven afgerond

Hoewel onze rijksarchieven van nature meestal niet de habitat vormen voor het bewaren van muzikaal erfgoed dook Resonant onder in deze bewaarinstellingen, stuk voor stuk gevestigd in mooie historische panden. Er kwam heel wat materiaal naar boven.

Van de rijksarchieven in Gent en Antwerpen was al geweten dat ze enkele bijzonder waardevolle stukken bewaren. In de Oost-Vlaamse hoofdplaats bijvoorbeeld bezit men enkele erg fijn uitgewerkte folio’s met muziek van onder meer Guillaume de Machaut en Pierre de Molins.

Veelbelovend is een verzameling negentiende-eeuwse partituren uit de Sint-Walburgakerk in Brugge, bewaard in het rijksarchief van dezelfde stad. Naast het religieuze standaardrepertoire uit die periode bevat de collectie ook handschriften van plaatselijke componisten, zoals Pieter Vandeghinste. De collectie werd al geordend, maar het rijksarchief is vragende partij voor een meer gedetailleerde inventarisatie. Ook een fragment uit een mis van Pierre de la Rue rust in Brugge.

Verrassend is de omvang van de collectie muziek in het Archief van het Koninklijk Paleis. De verzameling bevat, naast de gebruikelijke ‘salonmuziek’, ook gelegenheidswerken die werden gecomponeerd voor ons vorstenhuis. Een erg puike, maar voorlopig nog onuitgegeven catalogus deelt de verzameling op in vier deelcollecties: we vinden er zowel hommages aan Leopold II, als de muziekbiliotheek van zijn schoonzus (de moeder van Albert I), de uitgebreide collectie partituren van Koningin Elisabeth en tenslotte een aantal werkjes die tijdens of vlak na de Eerste Wereldoorlog werden geschreven voor het toenmalige vorstenpaar.

Vooral in het archief van Koningin Elisabeth, die niet enkel een vooraanstaand mecenas was, maar ook zelf de viool graag ter hand nam, vinden we enkele interessante zaken terug. Zo droeg onder meer de oude Camille Saint-Saëns enkele autografe werkjes aan haar op. Een ander handschrift is onvolledig maar heeft een belangrijke collectioneurswaarde: het betreft een folio met de trompetpartij uit de cantate Herr Gott, dich loben alle wir van Johann Sebastian Bach. De Koningin kreeg het handgeschreven blaadje cadeau van een lid van de Belgische adel, inclusief een originaliteitattest van een veilinghuis dat het een autograaf betrof.

Erg interessant ook zijn enkele archieven uit het rijksarchief van Kortrijk, ondermeer dat van Radio 2, omroep West-Vlaanderen: niet enkel het administratieve archief (1920-2003), maar vooral de ongeveer 1600 magnetische spoelbanden (1950-1996) met radioprogramma’s konden op onze belangstelling rekenen. Het rijksarchief werkt aan een inventaris van de radioprogramma’s. Ook de archieven van twee plaatselijke componisten, Jan Decadt (1914-1995) en Peter Leie (1900-1976), vinden onderdak in Kortrijk. Het betreft respectievelijk verzamelingen met geluidsopnames en autografen.

Een klassieker tijdens de zoektochten van Resonant zijn de restanten muzikaal erfgoed, vaak gerecupereerd in latere eeuwen als omslag van registers. Het betreft soms waardevolle perkamenten folio’s met gregoriaanse muziek, uitzonderlijk met meerstemmige muziek erop. De meeste archiefbezoekers hebben die restanten ooit wel gezien. Alleen, waar zitten ze nu ook weer? De catalogi inventariseren immers enkel op inhoud, niet op de kaft… Af en toe val je in de prijzen en wordt dit fragmentaire erfgoed ook beschreven, bijvoorbeeld in Gent en in Ronse.